Sosyal Medya Platformlarının Gölge Yasağı: Atlatmak mı Anlamak mı?

M.Sami Zini

Platfotm Algoritmaları ile İlgili Giriş Yazısı

Algoritmaların karmaşıklığı ve fluluğu göz önüne alındığında, gölge yasaklamanın atlatılması çok yönlü bir yaklaşımı ve kolektif çalışmayı gerektirir. Yine de bu yazıdaki bazı tespitler ve öneriler uygulamada belirli bir veri kümesi oluşturmaya gerek görülmeden test edilmişlerdir.

Gölge yasaklama data oligarklarının net olarak isimlendirmedikleri ama perde arkasında en sık başvurdukları maniple yöntemidir. Bu yöntem, içinde içerik ve davranış çeşitlendirmelerinin yapılmasının yanı sıra tutarlı bir gönderi programı sürdürenlerin de davranışsal işaretlerinin belirlenmesini barındırır. Normal şartlarda tutarlılık, uyumluluk gibi kullanıcı profili tarafından yansıtılan süreklilikler pozitif bir etkenken, olağanüstü durumlarda işaretlenmesi/etiketlenmesi gereken bir alarma dönüştürülebilir. Bu yüzden ani etkinlik patlamaları gibi uzun süreli hareketsizlikler de algoritmaların “red flag” pozisyonu almasına neden olabilir. Özellikle birbirine benzeyen veya aynı içeriklerin sürekli kullanılması ve “çatışma”ya dönük bir dil kullanımı bu pozisyonun çakılı kalmasına neden olur. Bu, belirli bir konuda gündem oluşturmak istendiğinde davranışsal değişimleri tespit etme yeteneği edinmiş oldukları anlamına gelir. Bunu resim, video gibi araçların kullanımıyla aşmak mümkündür. Zira “içerik analiz filtreleri” yoğun olarak hassas anahtarları ve işaretlenmiş kelimeleri hedefler. Zaten algoritmalarda ayar çekilen ilk alan da burasıdır. İlaveler ise yanlış bilgilendirmeye, nefret söylemine dönük işaretlemelerle yapılır. Bunların önüne de imâlı ve yaratıcı bir dille geçmek mümkündür veya eş anlamlı ya da dolaylı göndermeler kullanmak filtre radarından kaçınılabilir. Ancak özellikle son geliştirmeler sonrası algoritmaların “bot” tespiti daha stabil hâle getirildiği için otomatik yorumlar, aşırı etiketleme, tekrarlanan yorumlar ve hızlı mesajlaşma gibi davranışlar da spamvari davranış olarak algılanmakta, üçüncü parti yazılımlar gibi kullanıcı çeşitlendirmesi de birincil kontrol mekanizmalarıyla gölge yasağının içerisinde kendine yer bulabilmektedir.

Algoritmalar, yüksek düzeyde, kullanıcı davranışı, içerik türü ve ilgi düzeyi gibi çeşitli etkenlere göre içeriği önceliklendirdikleri için normal şartlarda birincil amaçları, tüketicilere/tüketilenlere ilgi alanlarıyla uyumlu içeriği göstermektir.

Temel bileşenler; beğeniler, paylaşımlar ve yorumlar üzerinden bir kullanıcının içerikle nasıl etkileşim kurduğunun belirlenmesi ve bir geçmiş oluşturulması, diğer kullanıcılarla etkileşim düzeyiyle popülaritesinin belirlenmesi, içerik yayınlanma tarihi ve içerik türünün tespitiyle oluşturulur. Örneğin Meta, bir kullanıcının “feed” sıralaması için bir dizi etkenin birleşimini basitçe şöyle kullanır: Daha sık etkileşim kurduğunu kullanıcıların gönderileri ve daha yeni gönderiler eski gönderilere göre önceliklendirilir. Bu durumda bir kullanıcı videolar yerine görselleri tercih ediyorsa resimler daha sık görüntülenir (Diyagram-1/Kod-1). TikTok’un FYP (For You Page) algoritması kısa vadeli kullanıcı davranışına ve viral içeriğe odaklanarak ilgi çekici ve kişiselleştirilmiş verileri ortaya çıkarmaya yöneliktir. Burada da tüketicinin/tüketilenin bir videoyu ne kadar süre izlediği, tekrar izleyip izlemediği, paylaşıp paylaşmadığı ve belirli bir içerik türüyle sürekli etkileşimde bulunup bulunmadığı ortaya çıkartır (Diyagram-2/Kod-2). X Platformun zaman çizelgesi algoritması ise gerçek zamanlı içeriklerin ve sıralanmış içeriklerin bir birleşimini sunar. Gönderi güncelliği, tüketici/tüketilen için ilgi düzeyi ve diğer kişilerle etkileşimi gibi faktörler dikkate alınır. Bu mantığa göre veriler zaman damgasına göre sıralanır ve sık etkileşim kurulanları ve bu etkileşimlerde sıklıkla kullanılan anahtar kelimeleri içeren gönderileri üst sıralara yerleşir (Diyagram-3/Kod-3).

Buradaki örneklerin ve diyagramların bir kod derlemesi olduğunu yeniden hatırlatalım. Örnek kod parçacıkları perde arkalarını biraz aralamaya yardımcı olabilir; zira sosyal medya algoritmaları kodlardan örülüdürler ve onların içerik-etkileşim ölçümlerinin kombinasyonuna bağımlıdırlar. Bu kombinasyonların tespiti için denemeler yapılıp bir veri kümesi oluşturulabileceği gibi artık bir sektör hâline dönüşen üçüncü taraf analiz araçları da kullanılabilir. Ancak buradaki asıl gaye hegemonik araçlar üzerinde bir tahakküm kurma ya da onların merkezi kontrol sistemlerini anlamak ve zorlamak olduğu için bu tür üçüncü parti araçların varlık nedenleri de görmezden gelinmemelidir. Bunların yerine belki farklı türde içerikler yayınlayarak bunların etkileşimi nasıl etkilediğini görmek için testler yapabilirsiniz. Tabi bu duruma süreklilik kazandırmak (standart bir kullanıcı olmak) sadece davranışların ayarlanmasına ve platformun gölge yasaklarına takılmadan algoritmaların kontrolünde akışkanlığa razı olmaya dönük bir faydaya da dönüşme tehlikesi barındırır.

Bu algoritmalar sürekli gelişmekteler (büyük ihtimalle de bu yazıya dayanak teşkil eden bazı içerikleri bugün değişmiştir) ve böylece içeriklerin denetlenmesine yönelik güncellemeler, platformların bunlara bağlı olarak politikalarında yaptıkları değişiklikler aracılığıyla kullanıcıları “rızasız rıza” durumunda tutmaktadırlar. Tatmin duygusunun eşlik ettiği bu durum ‘gerçekler’in ‘anlık’ paylaşımlara indirgenmesini de kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle platformlara koşulsuz bel bağlamanın, kısıtlamaya dair sorunları bildirmenin, itiraz etmenin ve yeniden değerlendirme talep etmenin gölge yasaklara bir çözüm sunması imkansız görünmektedir.

Algoritmaların adapte olmaları belirli bir süre sonra fazla daha hızlanmalarına sebep olacağı için onları sürekli izlemek, zorlamak ve deşifre etmek önemlidir. Tabi ki bu bir-iki kişiyle yapılabilecek bir çalışma değildir. Zira platform politikaları bir gölge yasağın aşıldığını anladığı anda bunu bir ihlal olarak görecektir ve kullanıcıyı ‘oyun bozan’ olarak “kızağa çekilecekler listesi”ne ekleyecektir. Bu ne kadar çok gerçek kullanıcıyı kızağa çekerlerse ve artan sayıda ne kadar fazla kolektif müdahaleler söz konusu olursa, o kadar hızlanmak/taramak/kontrol etmek zorunda kalacakları anlamına gelir. Platformlar günün sonunda data işleme/yapay zeka gelişimiyle de paralel olarak bu hızlanmanın bedelini ödemek durumunda kalacaklar. Bunların karmaşıklık ve gizlilikleri dikkate alındığında gölge yasakları aşmak zorlu ve sonu belli olmayan bir çaba gibi görülebilir. Ancak onların mekaniklerini anlamak salt potansiyel görünürlüğü artırmanın değil platformlar üzerinde denetim kurma, onları kontrol edebilme amacının bir yansımasıdır.

Platformların, güvenliğini ve bütünlüğünü korudukları topluluğun “kullanıcılardan oluşan bir topluluk” olmadığı önceden de biliniyordu. Buna rağmen 7 Ekim sonrası “merkez”in temas ettiği odaklar, görseller ve medyatik şovlar eşliğinde tüm çıplaklığıyla ifşâ oldular. Bu bağlamıyla bile sosyal medya platformlarına umut bağlamak başlı başına bir yanılsamadır. Merkez etrafındaki topluluğun kuralları ve kırmızı çizgileri iyi anlaşıldığında ulus-devletlerin internet üzerinde yarattıkları kısıtlamanın küresel boyutunun da farkına varılabilir. Algoritmaların platformda geçirilen süreyi en üst düzeye çıkarmak için tasarlanan “yumuşak karnı”, gölge yasaklamaların aşılma çabalarını da mümkün kılmaktadır. Verinin daha fazla ve daha hızlı işlenmesini sağlamak arka planda merkezin daha fazla güç harcaması anlamına gelecektir. Harcanan güç için enerji gerekir ve enerji de sınırsız değildir. Büyük data oligarklarının AI işlemenin  büyük miktarda elektrik gerektirmesi karşısında veri merkezlerini desteklemek için enerji kaynaklarına olan ihtiyaçlarını bağımsız ve istikrarlı bir şekilde karşılamak adına sergiledikleri işbirlikler bugün daha fazla görünür hâldedir. Bu durum yeryüzünün kaynaklarını daha fazla sömürmek demektir ve sürdürülebilir değildir.

Sanal mecrâların ‘ne’liğine dair tespitlerimiz ve kanaatimiz bu yazının konusu olmadığı gibi¹  yapay zeka mitinin son durağı da tartışmaya açıktır. Ancak karşımızda ve kolayca eriştiğimiz ortamlarda seküler dünya görüşü etrafında merkezi otoritelerin/data oligarkların bir şekilde kontrol ettiği ve bunu yaparken kodlar ve algoritmalar yaratarak geliştirdikleri bir akışkanlık bulunmakta. Aslında herkes bir şekilde bunun içinde olduğunu kabullenmiş durumda. Bunu basılı yayınlara ya da televizyon ekranındaki uydu kanallarına muhatap olmak gibi bir durumla kıyaslayamayız. Buradaki fark bir versiyon farkından daha fazla kontrol karmaşıklığıdır ve kullanıcıdan/tüketiciden/tüketilenden bunun karşısında teslim olması beklenmektedir/istenmektedir. Algoritmaları anlamak, hem tüketici/tüketilen hem de içeriklerin platformlarda nasıl organize edildiğini görmemize ve bunlara karşı geliştirilecek karşı araçların, kolektif boyutuyla direnişin, yaratılmasına yardımcı olabilir. Bu bugün yazılımcıların, kod uzmanlarının, bilişim teknolojisine temas edenlerin, yarına dair ümidi olan ve islamdan ümidini kesmemiş olan ‘hür’lerin, üzerinde düşünmesi ve çalışması gereken bir alandır.

 

 

 

1   Platformlar ve sanal mecrâlara dair algıya dair bir eleştiri için  Nida Dergisi 209. Sayı “Sanrı ve Zaaf  Sarmalında E-İnsan”

The post Sosyal Medya Platformlarının Gölge Yasağı: Atlatmak mı Anlamak mı? first appeared on isMiMuslim.com.

The post NetHunter Tarafından Yayınlanan Dökümanlar first appeared on isMiMuslim.com.

The post Platform Algoritmaları (Giriş) first appeared on isMiMuslim.com.

Yazılımsız Silahlar mı Silahsız Yazılımlar mı?

İsrail Maliye Bakanlığı’nın Google ve Amazon tarafından ortaklaşa inşa edilen 1,2 milyar dolarlık bir bulut bilişim sistemi için Nisan 2021’de duyurduğu anlaşmanın¹ üzerinden geçen zaman zarfı içinde yazılımın içeriği de ortaya çıkmaya başladı. İfşâ edenlerin büyük kısmı artık bu firmalarda çalışmayan ve ismini gizleme ihtiyacı hisseden yazılımcılar olsa da içlerinde anonim olarak hâlâ çalıştıkları departmanlardan eleştiri getirenler de var.

 

Bahsi geçen proje Nimbus’un, ırkçı/apartheid rejime savunma ve güvenlik sistemlerinde bulut çözüm sağlaması amaçlanıyordu. The Intercept’in haberine göre Nimbus kullanıcılarına yönelik herkese açık bir eğitim portalında yer alan bir belgede Google tarafından İsrail hükümetine Google Cloud Platform aracılığıyla eksiksiz makine öğrenimi ve yapay zeka araçları temin edilmekte. Belgede² İsrail’e yüz algılama, otomatik görüntü sınıflandırma, nesne takibi, resimlerin ve konuşmaların duygusal içeriğini değerlendirdiği iddia edilen güncelleştirmeler ve yenilikler anlatılmakta.

 

2021 yılında İnsan Hakları İzleme Örgütü³ ve Uluslararası Af Örgütü⁴ tarafından Filistinlilere karşı apatheid bir rejim olarak tanımlanan ve insanlığa karşı suç işlemekle resmen suçlanan İsrail, zaten uzun zamandır yapageldiği ve işgalin bir parçası olan Filistin nüfusu hakkında veri toplama işini teknolojinin gelişmiş imkânları ile geliştirmekle meşgul. Yine 2021’de Washington Post tarafından Filistinlileri yüz tanıma özellikli telefonlarla ve direkt güvenlik kameraları aracılığıyla izlemeyi amaçlayan bir askeri program olan Blue Wolf’u ifşâ edilmişti.⁵

 

Özellikle yüz tanıma teknolojisinin geldiği noktayı düşündüğümüzde ses ve duygu analizi yazılımlarının “büyük veri” içinde taşıdığı anlamın büyüklüğü burada bir defa daha önümüze çıkmakta. Google’ın Cloud Vision API’siyle “yüzleri, işaretleri ve duyguları algılama” yeteneğini birleştirmiş olması ve bunu dünya üzerindeki apartheid rejimlerin kullanımına sunması aynı şekilde gelişmiş gözetimin hedeflerini de açığa çıkartmakta. Google’ın AutoML yazılımı gözetimin daha fazla askerileşmiş hâlni olağanlaştırmakta. Bu durum teknik ilerlemenin her zaman olduğu gibi silah endüstrisi ile paralel ilerliyor olmasına dair en güncel örnek olarak önümüzde durmakta.

 

Yapay zeka yazılımlarında öne çıkan etkenin etkili bir modelin eğitilmesi olduğu, bunun da hem finansal hem de hesaplama bakımından yoğun bir kaynağa ihtiyacı olduğu düşünülürse data oligarkları için bunun hiç de zor olmadığını anlaşılacaktır. Bunları müşterilerine çekici bir şekilde sunmak için ellerinde var olan imkanları arka planda yer alan destekçileriyle paylaşmak zorundalar. Bu bağlamda Cloud Vision’ın, müşterilerin gelişmiş bir tahmin sistemini hemen uygulamasına olanak tanıyan önceden eğitilmiş bir model olması bu çekiciliğe prestij ve cazibe katmakta. Özellikle AutoML ile israil gibi rejimlerin istedikleri herhangi bir amaca göre yeni modelleri kurgulamasına ve buna göre eğitmesine izin verilmekte (eğitme tabirini YZ uygulamları bağlamında değerlendirdiğimizi anımsatalım). Uluslararası Af Örgütü’nün Algoritmik Hesap Verebilirlik Laboratuvarını yöneten Damini Satija da bu duruma “Google’ın makine öğrenimi yetenekleriyle birlikte İsrail devletinin gözetim altyapısıyla Filistinlilerin insan haklarıda yönelik gerçek bir tehdit oluşturduğu”nu vurgulayarak tepki göstermekte. Nimbus uygulaması da aslında Google’ın aslında var olmadığı yerlerde ve şekillerde gelişmiş veri analizini ve tahminini kullanmasına izin veriyor. Daha açıklayıcı olması açısından örneğin ülkemizde var olan Mobese kameraları, trafik kameraları gibi sistemlerin ve her hangi bir telefonun gözetleme ve analiz makinesine dönüştürüldüğünü düşünmemiz yeterlidir. Google şirket olarak aslında bunun olduğunu bile bilmeyecek ama model kendi içinde aynı datayı saklamaya ve veri kümesine dönüştürmeye devam edecek. Öğrenilen modellemede birinin yalan söyleyip söylemediğini analiz eden yeni nesil yalan makineleri gibi uygulamasal örnekler de Google’ın altyapısını kullanarak geniş bilgi işlem gücüyle desteklenmeye ve daha fazla veri ile daha fazla analiz arasında büyümeye devam edecek. Google CEO’su Sundar Pichai silahlar veya gözetleme ile ilgili uygulamalarda yapay zeka kullanılmayacağını taahhüt etmiş olsa da Yapay Zeka tüzüklerinin eleştirmenlerin ifadesi ile ancak “etik yıkama”dan ibaret olması yakın gelecekte uygulamaların silahlandırılmasını engellememekte.

 

Peki bizim uygulamasız silahların güzellemesini kendi hegemonyaları için kullanmayı maharet bilenlerin bunu yapmayacağının garantisini vermeleri nedeniyle taahhütlerini içtenlikle kabul etmemiz mi gerekiyor? Yapay Zeka uygulamalarının içeriği nedir nasıl bir konumda durmak zorundayız? Yoksa müslümanlar olarak geçmişin aslında hiç var olmayan sorunsuz ve teknolojisiz dünyasına özlem duyarak unutulmaz, nostaljik rüyaları görmeye devam mı edeceğiz?

 

 

 

Bu makale The Intercept’in ilgili haberinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

https://theintercept.com/2022/07/24/google-israel-artificial-intelligence-project-nimbus/

 

1https://www.haaretz.com/israel-news/tech-news/2021-04-21/ty-article/israel-picks-google-amazon-for-official-state-cloud/0000017f-e896-dc91-a17f-fc9fd1ce0000

2https://s3.documentcloud.org/documents/22119705/core-infra-nimbus-webinar.pdf

3https://www.hrw.org/news/2021/07/19/israeli-apartheid-threshold-crossed

4https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2022/02/israels-system-of-apartheid/

5https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/israel-palestinians-surveillance-facial-recognition/2021/11/05/3787bf42-26b2-11ec-8739-5cb6aba30a30_story.html

The post Yazılımsız Silahlar mı Silahlandırılmış Yazılımlar mı? first appeared on isMiMuslim.com.

Manhattan Enstitüsü’nden John Tierney, çocuklarda maske takmanın dezavantajları hakkındaki makalesine göre Facebook’un “Bağımsız Denetleyicileri/İçerik Doğrulayıcı” aslında “Gerçekleri Engelleyenler”.

Çocuklarda maske takmak, bilimsel fikir birliğinin olmadığı tartışmalı bir konu.Nisan ayında Facebook, Tierney’in çocuklarda maske takmanın riskleri hakkındaki makalesini “yanıltıcı” olarak işaretleyerek makaledeki bilgilerin “çoğunlukla yanlış” olduğunu belirten bir uyarı etiketi ekledi.

City Journal tarafından yayınlanan makalede Tierney, maskelerin sadece etkisiz olmadığını, aynı zamanda dil becerilerinin gelişimine zarar verdiği ve psikolojik hasara ve başka etkilere neden olduğu için çocuklar için psikolojik olarak da zararlı olduğunu savunuyor.

Tierney, “City Journal karara itiraz etti ama bu süreç hem beyhude hem de gerçekleri ifşa eden bir süreç oldu,” diye yazdı. “Facebook, makale paylaşıldığında etiketi kaldırmayı reddetti, ancak en azından sosyal medya şirketlerinin ve ilerici grupların bilimi ve kamu politikasını çarpıtmak için kullandıkları taktikleri test edebilmiş olduk”

Facebook’un temyiz sürecindeki büyük kusuru, tarafsız bir hakemin olmamasıydı. Bunun yerine, “Bağımsız İçerik Denetleyici”nin yani bu durumda Science Feedback’in kendi yargıcı olmasına ve makaleyi işaretlemenin neden doğru olduğunu gerekçelendirmesine izin verildi.

Tierney bu konuda “bu test açıkça gerçeklik ile ilgili değildi. Doğrulayıcılar aslında gerçekleri engelleyenlerdi” diye yazıyor.

Science Feedback’in makaleyi işaretlemesinin nedenlerinden biri, çocuklarda maske takmanın etkileri hakkında ebeveynlerle röportaj yapan Alman araştırmacılar tarafından yapılan bir araştırmaya atıfta bulunulmasıydı. Bağımsız Denetleyici/İçerik Doğrulayıcı, çalışmanın kusurlu ve kendi kendine seçici olduğunu düşünüyordu.

Tierney, “Herhangi bir çalışma metodolojik eksiklikler nedeniyle hatalı olabilir, ancak bu, sonuçlarının göz ardı edilmesi veya bastırılması gerektiği anlamına gelmez, özellikle de bulgular diğer araştırmacılardan gelen çok sayıda kanıtla tutarlıysa,” Başka bir Alman hakemli çalışmasına atıfta bulunarak, “Maskeye Bağlı Tükenme Sendromu” olarak adlandırdıkları şeyin istatistiksel olarak önemli kanıtları olduğu sonucuna varmıştır.

Tierney’in makalesinde belirtilen bir diğer konu Science Feedback, online/çevrimiçi okuyan daha büyük çocuklarda ve yüz yüze derslere katılan maskesiz çocuklarda virüsün yayılmasında önemli bir fark olmadığı sonucuna varan bir İsveç çalışmasının referansıydı.

“Bu, sanki maske takmanın öncelikle çocukları veya ebeveynleri ölmekten veya hastaneye kaldırılmaktan korumak için uygulandığını gösteriyor. Ancak gerçekte, hastalığın popülasyonda yayılmasını sınırlamak, salgını kontrol etmek ve risk altındaki bireylerin ölümünü önlemek için kullanılıyor” dedi.

“Bu itirazı anlayabildiğim ölçüde, Science Feedback’teki doğrulayıcılar, maskelenmemiş okul çocuklarının mucizevi bir şekilde ebeveynlerini zarar görmeden bırakırken çok sayıda İsveçli yetişkine bulaştığına inanıyor gibi görünüyor. Ve bu ‘kusurlu muhakeme’den dolayı tek suçlu olan ben miyim” Tierney yazdı.

Biyoteknoloji girişimcisi Vivek Ramaswamy’ye göre, bu tür makalelerin sansürü halkın bilime olan güvenine zarar veriyor.

Ramaswamy Çarşamba günü Fox & Friends’de yaptığı bir açıklamada, “Bilim, muhalefete, ifade özgürlüğüne ve açık tartışmaya bağlıdır. Yine de bilim adına, aslında bilimsel yöntemin kendi araçlarını sansürlüyorlar ”dedi.

Kaynak: https://reclaimthenet.org/facebooks-fact-checkers-accused-of-censorship-over-mask-wearing-in-kids/

Kaynak: https://www.city-journal.org/facebook-and-its-fact-checkers-spread-misinformation

The post Facebook’tan “Çocuklarda Maske Makalesi”ne Sansür first appeared on isMiMuslim.com.

Bağımlılık Çocukların Değil Yetişkinlerin Sorunudur

1- Sizin için vazgeçilmezler arasında mı?

2- Internetiniz ya da elektriğiniz kesildiğinde yoksunluk hissediyor musunuz?

3- Sürekli televizyon izlemekten, ekran başında kalmaktan veya oyun oynamaktan rahatsız olduğunuz halde kopamıyor musunuz?

4- Sürekli daha fazla vakit mi geçirmeye başlıyorsunuz?

5- Size herşeyden daha fazla mı keyif veriyor?

6- Tüm bunların farkındasınız ama bir  türlü kontrol edemiyor musunuz?

7- Telefonunuza her durumda hemen yanıt verme ihtiyacı hissediyor musunuz?

8- Tüm bunları yaşıyorsunuz ama kendinizi bağımlı olarak görmüyor musunuz?

The post Bağımlılık Çocukların Değil Yetişkinlerin Sorunudur first appeared on isMiMuslim.com.

The post Senaryocular first appeared on isMiMuslim.com.

The post Öngörücüler first appeared on isMiMuslim.com.

  Aslında başlık büyük bir aldatmaya dayanarak, merak edilen oyun ve benzerlerinin, oluşturdukları sanal dünyalarda bizi irademizle başbaşa bırakmamak üzere kullandıkları hilelere benzeyen spot bir kamuflajla atıldı. Hilelerin farkında olmak, onları öğrenmek ve kazandırdıklarıyla huzursuz olmakla, oynanan oyunlar arasında kalmak bir tercih meselesi olmakla birlikte oyunla ilgili inceleme satırlar arasında yer alıyor. Ancak anlaşıldığı şekliyle oyun hilelerini bulmak isteyenlerin hayal kırıklığına uğrayacağını yazının başında da itiraf etmem gerekiyor.

  Bu yılın başı itibari ile bilgisayar platformlarında bir milyon eş zamanlı oyuncu barajını zorlayan Pub-g isimli oyunda, yüze yakın oyuncu bir uçakla haritalar üzerinden geçiyor ve istediği yere paraşütle atlıyor. Maç sonunda hayatta kalanın kazanacağı oyunda, kazanmak için yere iner inmez en iyi silah ve ekipmanları bulmak zorundasınız. Sonra birer birer öldürmeye başlıyorsunuz; ilerledikçe bulunduğunuz harita daralmaya başlıyor. Oyun, harita, ekipman ve görsel olarak 2017 yılından beri yenilenmekte. Yenilemeler ve güncellemelerle artan popülerlik doğrultusunda bilgisayar platformunda kitlesini büyütmek isteyen yapımcılar oyunun sadeleştirilmiş grafiklerle de oynanabilmesini sağlamak için alt sürüm diyebileceğimiz “lite versiyon”unu mobil versiyonuna ilave olarak piyasa sürdüler. Bu arada oyuncuların oyunu akıcı ve size hoş gelen görsellikle oynamak için bilgisayar sisteminizin özelliklerini artırmayı veya telefonlarını bu ihtiyaca göre yükseltmeleri gerekti. Tabi bir de oyunun ücretsiz sürümlerinin haricinde ücretli sürümündeki farkları merak edenler ya da sanal gerçeklik içinde yer almayı tercih edenler için satın alma kampanyaları düzenlendi. Oyuncuların oyun için düzenlenen turnuvalarda gerçek! paralar kazanmasının dışında oyun sonunda da oyunun kendi para birimi olan UC üzerinden para kazanmaları sağlanıyor. Bu kazançlarla oyun içinde satın almalar yapabiliyorlar. Bir zamanların yalnızca oyun bitirmekle, oyun içindeki sürprizlerle ya da oyun açıkları ile tatmin olan oyun meraklıları artık yerlerini, kazanmaya ve tüketmeye endeksli ve hatta eğlenerek para kazanan oyunculara bırakıyorlar. Peki bu serüven nasıl başladı?

  Bildiğimiz şekliyle ilk bilgisayar oyunu basit bir tenis simülasyonu ile başladığında henüz eğlence bir sektör olarak gün yüzü görmemişti. 1971 yılında Steve Russell bu amaçla tasarlanan ilk oyunu piyasa sürdüğünde Amerika’daki insanların bir çoğu hâlâ evlerinde televizyona bağımlı durumdaydı. Bunun fark edilmesi ile Russell’in kurduğu şirketten adını alan Atari’lerin yavaş ve emin adımlarla evlere girmeye başladığı o yıllarda, hem dünyada hem de Türkiye’de eğlence sektörleşme adımlarını atarken yaşanan, siyasi, politik ve askeri gelişmeler dışında gündemlerde dikkat çekici çok fazla şeyler yoktu. 1978 yılında Japonya’nın da dahil olduğu, başlangıçta oyun cihazlarında kendine yer bularak sektör oluşturan oyunlar, 1984 yılında yerlerini yavaş yavaş Commodore ve disketli makinalar gibi bilgisayarlara sızarak sağlamlaştırdı. Ailelerin bu etken karşısındaki tavrını; “çocuklarımız sadece oyun oynamıyorlar, bir şeyler yazıp/programlayıp yeni şeyler öğrenebiliyorlar” bahanesi oluşturuyordu.

  Bundan sonraki tarihsel süreç konumuz dışında kalmakla beraber teknoloji ile gelişen kıtaların ıskarta ürünleri, çok büyük meblağlarla bizim gibi ülkelere ihraç edilmeye başlandığında, aramızdaki teknolojik açıklık cihazlarla ve teknolojilerle değil yıllarla ifade ediliyordu. “Adamlarda kim bilir ne teknolojiler var” yakınmaları uzun bir süre revaçtaydı. “Çok uluslular”ın 1975 yılında Lary P. McDonald tarafından ifşa edilen amaçlarının doğrultusunda, onların hareketlerine imkan sunan, ileri düzey teknolojilerin geliştirilmeye ve üretilmeye başlanması ile bu süreçsel fark kısaldı, hatta sahneye çok farklı üreticiler ve geliştiriciler çıktı.

   …

  Genel itibariyle eğlence sektörünün, özelde oyun sektörünün yarattığı “ihtiyaçlar”, kurulan çarkların hızla işlemesini sağlar. Kapitalist elitlere teknolojinin duayenlerinin de bir şekilde dahil olmaları ile piyasalar canlanmaya başlar. İşletim sistemi üreticilerinden Microsoft’un platform olarak sektöre çok yakın durmasıyla oyun üreticileri ve donanım üreticileri arasında resmiyette hiç kanıtlanamamış olsa da gizli bir ortaklık kurulur. Artırılan oyun kalitelerinin, farklı sürümlerle piyasaya sürülmesi ile bu sürümlere yetişemeyen bilgisayarların ekran kartı, bellek ve benzeri donanım gereksinimlerinin karşılanması için yeni ihtiyaçlar yaratılır. Uzun bir süre basit yükseltmelerle oynanabilen oyunlar bir zaman sonra komple cihaz değişimlerine kapı aralar. Aradan geçmesi gereken zaman da, ilerleyen teknoloji ile hızla daralmaya başlar. Artık platformlar, bilgisayar sistemlerinden bağımsız, Atari’nin torunları olan oyun kutularına dönüşür. Internet’in yaygınlaşması ve “olmaması” durumunun tahayyül bile edilmediği günümüzde ceplerimize kadar girmeyi başarırlar. Bu başdöndürücü ilerlemeye bağlı olarak bugün, dijital oyun sektörünün 40 yıllık geçmişe sahip olmasına rağmen yüksek gelir getiren bir endüstri alanı olarak kabul edilmesindeki en temel etken tıpkı moda sektöründe olduğu gibi daha fazla mal satma ve daha fazla kâr elde etme isteğinin baskın olmasıdır. Ancak tek etkenin bu olmadığı da açıktır.

  Dünyayı fetheden kapitalizmin oyun kurucuları, kurulu düzenlerine tehdit olarak gördükleri her dünya görüşünü oyun sektöründe de hedefe koymaktan asla çekinmediler. Sinema/televizyon sektörünün bir zamanlar filmlerine konu aldıkları Nazizm ve Komünizm karşıtlığı oyun sektöründe de profesyonelce işlenir. Nazizm konusu gündeme gelince Yahudileri de anmadan olmaz. Amacımız komplo teorileri üretmek değil; sadece bilgisayar işlemcisi üreticilerinden birinin ve donanımsal anlamda hatırılı sayılır meşhur bir firmanın Yahudilerin elinde olduğunu, bunların işgal ettikleri topraklarda da faaliyet gösterdiğini söylemekle yetinelim. Maalesef biz bu ağa babalarının karşısına kapsamlı çalışmalar getiremediğimiz için onların meydan okumalarını sürekli defansta karşılamaya devam ederken, onların diğer hedeflerden aslında korkmamaları gerektiğini anlamaları ve bunu tecrübeyle pekiştirmeleriyle İslam’ı hedef tahtasına koymaları da gecikmez. Algı operasyonları ile meşgul edilen zihinlerin inşa edilme sürecinde İslam’a karşı oluşturulacak olumsuzlukların planlaması inceden inceye yapılmaya başlar. ¹

      …

  Oyuncuların oyunlarda başkahraman oldukları, oyun senaryosunun gerektirdiği şekilde davranarak (insan öldürme, gasp, fuhuş ayırt edilmeksizin) puan kazandığı, “senaryolu oyun” adını verdiğimiz oyunların, online platforma taşınmasıyla insanlardaki rekabet, kendini kanıtlama ve görünür olma arzusu tetiklenmeye başladı. Tetiklemeler kafesteki farenin kurtulma umuduyla çevirdiği çarkı, kafese alıştıktan sonra artık eğlence ile çevirmesinde olduğu gibi azmanlaşmış tüketime ve buna bağlı üretime, azmanlaşmış ticarete ve çıkarlara itici kuvvet olarak kullanıldı. Bu sarmala dahil olmamakta direnenlerin bir kısmı çaresizlikleri, bir kısmı çocukları, bir kısmı da sağlıkları ile ikna edilerek entegre edilmeye çalışıldı. Oyunların rahatlatıcı ve mutlu edici, öfke kontrolünü sağlayıcı, dikkat eksikliğini azaltıcı psikolojik sorunlara yardımcı olduğu şeklindeki bilimsel açıklamaların; alzheimer hastalarına umut olabileceği, el ve göz koordinasyonun sağlanması gibi reklamların yapılmasıyla bu sarmala girmekte zorlanan kuşaklar rahatlıkla içeriye çekilebildi. Artık bir sektör vardı ve eğlence için müşterilerin dinlenmesi ve tatmin edilmesi gerekiyordu. Orjinal fikirler, oyunla direkt bağlantı kuracak tüketicilere ulaşabilmek ve onların oyun dışında da sektörde vakit geçirmelerinin sağlanması gibi pazarlama yöntemleri ve iş modelleri geliştirildi. Oyun içindeki rekabetçi pozisyonlarının kaybolmaması için, satın alma eğiliminin ve ilk satın almanın değil sürekli satın alma eğiliminin tetiklendiği modellerle sektörün nasıl bir hedefe hizmet ettiğini görebilmek için, bu oyun içi öğe satın almalarla 2009 yılında beşyüz milyon dolarlık gelir elde edildiğini, Türkiye’deki oyuncuların 11.4 milyonunun digital oyunlara harcama yaptığını söylemek yeterli olacaktır sanırım.

  Her şeyin kararınca olması gerektiği şeklinde iyimser bir yaklaşım içinde olmak alınacak gardları gölgede bırakırken basit bir yaklaşımla dedeleri ve nineleri mobil dünyaya entegre olan torunların, ilgi ve merakları sessiz bir şekilde, rahatlıkla uyarılır hale getirildi. Arkadaşlık kurma, ekip çalışması, problem çözme, el ve göz kooardinasyonu, hızlı karar verebilme, dikkat toplama, yeni şeyler öğreniyor olma bahaneleri ile ebeveynlerin rahatlıklarının sağlanması ve kendilerine zaman ayırmalarının haklı gerekçeleri yaratıldı. En masum(!) şekliyle işten yorgun dönen babanın, ev işlerinde etrafında dönmelerinden iş yapamaz hale gelen annenin, dinlenmeye ve rahatlamaya olan ihtiyacı için bu ekipmanlara/yazılımlara çocuklarını emanet etmelerini sağlayacak “sağdan” yaklaşan fısıldamalara ihtiyaçları vardı. Böylece günümüzde kocaman bir çarşı haline getirilen dünyada, insanların haz ve doyum noktalarının sürekli okşandığı, eğlence sektörünün sanallaşmasıyla piyasaya bağımlı hale getirilen insanların günlük hayatlarının ve bu hayatlarına bağlı köleliklerinin unutturulması başlı başına bir amaç halini geldi. Artık her unutuşlarımızdan sonra yerine hatırda tutulması gereken olguların yerleştirilmesi çok daha kolaydı. Sanallaştırma, gerçeklikten kopuşu sağlayan “hazzı” artık kolaylıkla taşıyabiliyor. Sektörün oyuncuları günlük hayatımıza sirayet eden televizyon, futbol, dizi, sosyal medya bağımlılıklarını bu lojistik imkanlar ile daha da kalıcı hale getiriyorlar. Üretilen ve tüketilen oyunlarda, cinayet işleyen, birbirini öldüren, araba çalan, hırsızlık yapan, zina yapan oyun kahramanları, “insanlık onuru”nun ayaklar altına alınmasına dair algı operasyonlarına başarı ile hizmet ediyorlar. Gününü gün eden ve günü kurtaran kaptanların adı konulamamış bencillikleri ile daldıkları dijital eğlencede; görünür olma, sanal statü, servet ve güç kazanma, başarı elde etme dürtülerinin birinci sırada yer alması da bu operasyonları kolaylaştırıyor. Son araştırmalara göre ülkemizde 39 milyon saat oyun oynanıyor ve popüler sosyal medya araçları üzerinden oynanan sosyal oyunlarda oyuncu başına 38.4 oyun oturumu ile dünya birincisi durumundayız. Acaba teknolojinin getirdiği konforla hayatlarımızda gerçekten boş zaman bu kadar arttı mı? Bu zamanı hangi zamanlarımızdan çalarak kullanıyoruz? Yoksa bize emanet edilen zamanı hoyratça tüketmekle özgürlüğümüzü kanıtlamaya mı çalışıyoruz? Peki ama kime karşı?

  Oyun sektörünün bu kadar canlı kalması; çocukların, gençlerin ve onların ebeveynlerinin ekranların başlarına kilitlenmesi nasıl sağlanıyor? Bırakın senaryolu büyük oyunları, telefon ekranlarında oynanan çoğu zaman anlamsız, ufak oyunlara nasıl bağımlı kalınıyor?

    …

  Edward Castronovo’ya göre 1996 yılından bu yana online oyunlara ve sanal dünyaya büyük bir göç yaşanmakta. Bu göçün en büyük sebebi de oyuncuların sanal dünyada gerçek dünyadakinden daha fazla şey başarabiliyor olmaları. Yetişkinler için tutarlı olan bu durumun günümüzde son yıllarda çocuklar için de geçerli olduğu görülüyor. Yapılan araştırmalarda ilköğretimde öğretim gören çocukların dijital oyun oynamaya başlama yaşının lise çağındaki gençlerin oyun oynamaya başlama yaşından daha erken olduğu tespit edilmiş. Bağımlılığın erken yaşlarda kazanılması istatistikleri, her geçen gün daha erkene çekilen bir çok olguyla karşılaştırdığımızda doğal geliyor. Sanal oyun alanları, gerçek oyun alanlarını iğdiş ettiğimiz çocuklarımıza sunduğumuz anlamsız teknolojik bir özürden başka bir şey değilken oyunları ve teknolojik cihazları bakıcı yaparak kendi bağımlılığımızı biraz daha görmezden gelebiliyoruz. Gerçekte ise eğer oyun sürenizi kontrol edemiyorsanız, diğer etkinliklere karşı ilgi kaybınız varsa, içinizi kemiren pişmanlık hissine ve olumsuz sonuçlarına rağmen oynamaya devam ediyorsanız, oynamadığınız zaman aynı huzursuzluğu yoksunluk hissiyle karışık yaşamaya başladıysanız bağımlı durumdasınız demektir. Başarı hissine bağlı olarak, mekanik duyuların gelişmesi, rekabetin ön plana çıkması, yükselme ve ilerlemenin getirdiği sanal kazançlar; sosyalleşmeye bağlı olarak diğer oyuncularla ilişki kurma, çevrimiçi beraberlik ve ekip çalışması ise bu bağımlılığı beslemeye devam eden derin duygulardan. Oyun içindeki keşfedileceklerin varlığı, gerçek hayatta sahip olmak istenecek rollere bürünmek, oyun karakteriyle özdeşleşmek ve onu özelleştirebilmek, günlük hayatın problemlerinden kaçmak, stresten ve korkudan uzaklaşmak bu duygulara kuvvet kazandıran özellikler arasında yer alıyor. Bu durumlarda oyunlara emanet ettiğimiz ilköğretim seviyesindeki çocuklarımızın çok masum olduklarını da kabullenebilmek gerekiyor. Erken dönemde farkedilmeyen asosyallik, dil gelişiminde aksaklıklar, duygu kontrollerinde zorluk yaşaması ve kişilik bozuklukları, aile içi iletişimin azalması, sanal ve gerçeklik arasında farkı ayırt edememe, saldırgan duygu ve düşüncelerin gelişmesi gibi ilk belirtiler daha sonraki yaşlarında bazen tıbbi boyutlara varan bağımlılıklara, obeziteye, fiziksel ve patolojik rahatsızlıklara dönüşebiliyor.

   Peki hiç olumlu etkileri yok mu?

  Unicef’in yayınladığı raporda dijitalleşmenin çocukların üzerindeki etkilerinden bazıları hakkında bir görüş birliği bulunmamakta ve bunlar politikacılarla aileler arasında tartışma konusu edilmekte. Oyunların çocukların başarı şansları üzerinde eşitleyici bir etki yaratma potansiyeli taşıdığı düşünülmesine rağmen aynı rapora ve pratikteki karşılıklarına göre bu potansiyelin gerçekleşmesi güç görünmekte. Zira dijitalleşmenin kapsamı genişledikçe etkisi yoğunlaşmakta ve sağladığı fırsatlar ticari yönden sömürülmeye daha açık hale getirildikçe yeni fırsatlar, yeni güçlükler doğurmakta. Çözüm olarak önümüze sunulan dijital okur-yazarlık eğitimlerinin de bu güçlükler karşısında yaşadığı/yaşayacağı dönüşümün göz ardı edildiği görünüyor. 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine tabi olan ülkelerin bilgi ve iletişim teknolojilerine, dolayısıyla internete yapacağı yatırımların “hiç bir çocuğu geride bırakmama” hedefine yardımcı olabileceği öngörüsündeki tutarsızlık, Evrensel Tasarım İlkelerinin, tüm çocuklara gerçekten fayda sağlamak için onların özel ihtiyaçlarını hesaba katarak yapılacak tasarımlar için kullanılması tavsiyesi ile kamufle ediliyor. Dünya Banka’sının gelişmekte olan ülkelerde elektriğe veya temiz suya erişim bulunmasa da cep telefonuna sahip hane sayısının giderek artması ile ilgili verdiği rapor dikkate alındığında en genel anlamı ile teknolojik gelişmelerin kime ne kadar hizmet ettiğini görebiliyoruz. Bu yüzden deneysel ve probleme dair öğrenmeyi sağlayan, bağımsız düşünme yeteneği kazandıran, bilgiyi kullanmayı öğreten, derslerine yardımcı olan, ekip çalışmasını ve çoklu iş yapma yeteneğini geliştiren, kendine güveni sağlayan, el ve göz koordinasyonu sağlayan oyunların, “oyunsal öğrenmeye” dayalı fayda teoremi de pratikte karşılığını bulamamakta. “İyiden yararlanmak kötüden sakındırmak” olarak ifade edilen ön çözümlerin gelip durduğu yer yine biziz; ailede ebeveyn, okulda öğretmen/idareci, amir/memur, işyerlerinde işgören/işveren…

  Ne Yapmak lazım?

  Çocukların etkileşimi konularında uzmanlar ilk başta aileyi sorumlu tutmaktalar. Bağımlılıklara karşı çocukların oyun başında geçirdikleri vakitlerin kontrol edilmesini ve gerektiğinde kısıtlanmasını, oyun seçimlerinin aileler tarafından denetlenmesini, uygunsuz oyunlar hakkında çocukları ile konuşmalarını, bu tür oyunlara yönlenmesinin nedenlerini araştırmalarını, çocuklarını farklı etkinliklere yönlendirmelerini, çocuklarının değişimini gözlemleyebilecek yakınlıkta olmalarını ve en önemlisi çocukları ile kaliteli zaman geçirmelerini öneriyorlar.

  Tüm bunları onaylayabilir, kabullenebiliriz. Peki bu kabullerimizden oyun endüstrisi memnun kalacak mıdır? Bu endüstrinin de artık lokomotifleri arasında olduğu, özü dünya ile ve kendisi dışındaki herkes ve her şeyle problemli olan kapitalist sistem tüm bunlardan razı olacak mıdır? Kendini güvence altına almak için sermayeye güvenen ve ondan olabildiğince yararlanmaya çalışan, oynadıkları oyunlardan bile sermaye devşirmeye çalışan ebeveynlerin, çocukları ile geçirecekleri kaliteli zamanı hangi litaratür belirleyebilir? Daha çok satılacak psikolojik ilaçlar için daha fazla hasta devşirmek varken bağımlılığın önüne geçebilmeyi kim nasıl teşvik eder? Cep telefonlarından başını kaldırmayanların, ekranlara adapte hayat yaşayanların oyunların yarattığı bu olumsuzluklar karşısında alacakları tavır ne kadar ahlaki olacaktır? İddia sahibi olup iddianın gereklerini yerine getirmemek ahlaki bir sorun değil midir? Bu ahlaki sorumsuzluktan nemalananların kendi ürettikleri sorunlara çözüm üretiyormuş gibi yapmaları karşısında farkında olmadan küçüldükçe küçülüyoruz. Bu yüzden belki de ilk başta büyümeye başlamaya niyet etmek gerek. Çocuklarımızın gözünde kaybedilen ahlaki otoritemizin tamirinin, bozulan televizyonlarımızın/telefonlarımızın tamirinden çok daha zor olduğunu kabullendiğimizde büyümeye başlayacağız. Evlatlarımızın değişimini bize kabul ettirildiği şekli ile değil, gerçekten farkedeceğiz? Farkettiğimizde ise, onları değiştirmektense onların bizi değiştirmesine izin vermek zorunda olduğumuzu göreceğiz. Çocukları ufak olanların bu işin başında olmaları, muhakkak daha kolay adımlar atılmasını sağlayacaktır. Fakat herkesin önce kendisine, sonra ailesine göre çözümler bulması ve uygulaması gerekecektir.

   Soruyu yeniden soralım: Ne yapmalıyız?

  Bu soruya vereceğimiz cevap sonrası, “gerçekçi” olmadığımız, önerilen çözümlerin “piyasa şartlarında” mümkün olmadığı, özellikle ailelerde bunların yapılabilmesi için göze alınacakların “büyük”lüğü öne sürülebilir. Doğrudur, zaten niyetimiz piyasa çağının gerektirdikleri karşısında “gerçekçi” olmayan o büyük taşın altına elimizi koymaktır. Öncelikli olarak, piyasaya rağmen irade sahibi olmak ve kendimize hoş gelen şeylere rağmen direnç sergileyerek surda açılacak gediklerden birine talip olabilmeyi istemek gerekiyor. Zira bugün dünyada “başka bir dünyanın” mümkün olduğunu söyleyenlerin aradığı şey yeni bir yaşam tarzı… Hobi bahçelerine olan rağbetin, köylerde villa yaparak toplumsal hayattaki bıkkınlıklardan sıyrılma umutlarının, doğal besin arayışlarının temelinde “bize rağmen” geliştirilen dünya sistemine bilinçli/bilinçsiz bir tepkisellik yatıyor. Lakin kendimizden başlamadan atacağımız her adım, tutarsızlık ve sorumsuzluk gerçekliğine rağmen taktığımız “sorumluluk” maskesini suratlarımızdan kazımaya devam edecek. Zaman mefhumunu gözeterek geliştireceğimiz kontrol mekanizmalarının tutarlı olabilmesi için kendimize de dönüp bakmamız gerekmekte. Digital oyunları kontrol ve takip etmeden çocuklarımıza oynatarak onları sevindirdiğimizi zannetmemiz büyük bir yanılsamadır. Oyunların içine serpiştirilen, benliğimizi ve neslimizi zehirleyen gizli ve açık dejenere edici unsurlara, ahlaki otoritelerini kaybeden ebeveynlerin gerçekçi çözümler üretebilmesini beklemek mümkün değildir. Ahlaki otorite, bir çocuğun oyun hakkını kısıtlayan, oyunların iyi bir şey olmadığını söyleyen ebeveyninin televizyon/telefon başında vakit geçirdiğini görmesiyle kaybedilebilecek bir hazinedir. Yeniden sağlanması güçtür ama imkansız değildir. Maruz bırakıldığımızın farkında olmakla kabullenmek arasındaki farkı görebilmeli ve bize karşı yürütülen savaşın önüne geçebilmeliyiz. Geliştirilen taktiklerin hileler ve desiseler içerdiğini ama bunların bize tatlı ve hoş gelmesi için süslendiğini görebilmeliyiz. Gösterdiğimiz her gevşeklik sorumlu olduğumuz alanlarımızın işgalini kolaylaştıracaktır. Zihinsel olarak hazır olacağımız bir çabanın içerisine girmek durumundayız. Bu çabanın içerisine de daralan haritalarda sıkışarak, günümüzü gün ederek, ekranların önündeki sürüye dahil olarak yapamayız.

  İkinci olarak oruca niyet edeceğiz. Fıtratı değiştirilmeden önce tüm çocuklar anne ve babalarının ekran başında geçirdikleri vakitleri dikkatle takip ederler; ta ki kabullenene kadar. Bir şeyden vazgeçmek ve bırakmak… Oruç bir seyahattir; ahlaki yolculuğun arınma sürecinde bedenin en temel ihtiyaçlarından da vazgeçmek müthiş bir temsildir. Bu vazgeçiş iki vakit arasında ve otuz günlük bir süreçte bulur anlamını. Anlamın farkında olduğumuzda çıkılan seyahat izler bırakır hayatımızda. Tuttuğumuzu sandığımız oruç artık bizi tutar bir süre sonra. Bu yüzden zamanımızda da Allah’a rağmen kurgulanan dünya sistemine bir baş kaldırıdır tüm içeriğiyle. Alışkanlıkların yirmi günde oluştuğuna inanılan beynin yirmi birinci gününde alışkanlık edindiği her şey gibi orucun getirdikleri de rutin hale gelir; tâ ki onu da bozana kadar. Zira bir alışkanlığı ondan kurtulmaya çalışarak değiştirmeniz mümkün değildir. Bağımlılıklarımız da aslında buna benzer bir süreçle elde edilmiş alışkanlıklarımızdır. En önemli fark hızla kazandırılan bağımlılıklar için aşırı deneyimlenmelere -bilimsel karşılığında dopamin salgılatmaya- maruz bırakılmamızda yatar. Bunun karşısına bilinçaltınızın işlemden geçirebileceği bilgi parçacıkları sunmanız yani yeni bir alışkanlık koymanız gerekmektedir. Alışkanlıklar ise tekrarlanarak elde edilirler. Telefonlarımızla görüşme yapmak dışında farklı işlevleri yerine getiriyor olabiliriz. Tıpkı televizyon ekranlarında melayani şeylere dalmadığımızı, belgesel seyrettiğimizi, tartışma programları izlediğimizi veya islami(!) kanalları takip ettiğimizi söylediğimiz gibi. Özellikle küçük yaştaki çocuklar için telefonlarımızda ne yaptığımız, televizyonda ne izlediğimiz çok önemli değildir. Onlar için tek gerçek şudur: “Babam/annem televizyon seyrediyor; telefonla oynuyor”

  Oyun oynanmayacak, televizyon seyredilmeyecek, lüzumsuz yere telefonla meşgul olunmayacak otuz gün. Dayanılmaz bir durum mu? En başta böyle gelse de televizyonun yerine ailenizi koyun, çocuklarınızı… Kaliteli zaman geçirmek için önünümüzde otuz gün olacak. Şikayet ettiğimiz zamansızlıkta bir gedik açacağız; konuşmak, oynamak, okumak için… Bunu ailemizle konuşarak başarmak, buna neden ihtiyaç duyduğumuzu anlatmak, anlatabilmek durumundayız. Anne babanın ortak bir dile/derde sahip olmaması ile ortaya çıkamayacak bir uzlaşıda bunu tek başımıza da yapabiliyor olmalıyız. Bu tek başınalık (açık televizyonun olduğu odanın bir kenarında kitap okumaya başlamak vb…) bile bir zaman sonra bir şeylerin değiştiğinin farkındalığını oluşturacak kadar etkili olacaktır. O zaman geldiğinde televizyonun olduğu yerde durmasına rağmen açılmaması, kurallarını belirlediğimiz geçiş sürecimizde okuduğumuz kitaplar, bazen tek bir ayet, bazen açılan bir konu bir süre sonra uydu kanalları üzerinden üzerimize boca edilen pisliğin yerine, temiz şeyleri belirleyecek hale gelmemizi sağlayacak. Bunu bir adap haline getirdiğimizde artık hangi ekran olursa olsun karşısına geçtiğimizde ahlaki sorumluluğumuzun kazanımlarımızla buluşmasına izin vermiş oluyoruz. Herkesin kendisine ve ailesine göre bulacağı çözümler de bu buluşmaların bir nüvesi olacak. Kitaplarla buluşmanın ve daha önemlisi vahy ile buluşmanın vereceği lezzet belirli zamanlarda açılan televizyon ekranlarında ailemizle neyi, nasıl izleyeceğimizi, telefonlarımızda ne yapmamız gerektiğini belirleyecek.

  Alışkanlıklarımızda yapacağımız değişikliklerin gerekliliğini kabul edemediğimiz sürece sürükleneceğimiz ve kabulleceğimiz şartlar ve zeminler bu süreçten sonra hızla eski yerine geri dönecektir. Telefonlarla, bilgisayarlarla, televizyonlarla olan ilişkimizi olması gerektiği yere çekemediğimiz müddetçe, şikayet ettiğimiz toplumsal inişlerimizde, çarkları hızla çevirenlere karşı olduğumuzu söyleye söyleye çarklara hizmet etmeye devam edeceğiz. Evet, reytingleri başkalarına bırakacağız. Bunun için evde internet kullanımını bile iptal edebiliriz; internet dünyasının bize lazım olan argümanlarını telefonlarımızın mobil paketleriyle idare edebilir hale gelebiliriz, ihtiyacımızdan fazlasını kullanmamaya alışabiliriz. Çocukların ödevi, işlerimiz, haberler, islami programlar, tartışmalar, belgeseller; sağdan sağdan gelecekler. Bizi, bilginin doğrusunu mu ve yanlışını mı verdiğinden emin olmadığımız aracıların tahakkümünde kalmamız için zorlayacaklar. Ancak bir zaman sonra artık onlar bizi kontrol edemediklerinde biz onları kontrol etmeye başlayacağız.

  Bundan sonraki süreçte kendi kalemizde/evlerimizde ilan ettiğimiz ahlaki özerkliğimize saldıran tüm bağımlılıklara bulaşmamak için teyakkuz halinde bulunmayı öğreneceğiz. Herşeyi ölçtüğümüz cetveli değiştirenlere karşı kendi hakikat cetvelimizi ortaya çıkartmaya başlamış olacağız. Kronikleştirdikleri bağımlılıklarla alan açtıkları sömürgelere dahil olmamanın cihadını vermiş olacağız. Dijital teröre karşı kazanılmış ve kazanılacak zaferler kolay elde edilmeyecek. Verilerimizi kontrol altında tutmayı ve sanal dünyalara açılan kapılarda ne yapmamız gerektiğini ve ne yapmamamız gerektiğini bileceğiz. Mücadelemiz, maruz kalsak da ihtiyaçtan fazlasını tüketmemek üzerinde yükselecek. Muradımız, onların meydan okumalarına karşı yapılacaklar için hazır hale gelebilmektir. Üzerimize boca edilen terörizmin dijital ayağının, tüm gücünü bizlerden, şahsiyetlerimizdeki zaaflarımızdan aldığını daha net gösterebilmektir. Aksi durumda ahlaken inandırıcı olamadığımız hayatımızda, toplumsal ıslahın toz pembe hayallerini kurtarıcıların omuzlarına yüklemeye devam edeceğiz.

  Süreçler devam edecek; denetimli olarak oynanacak oyunların, izlenecek videoların, animasyonların öğrenme süreçlerine etki edecek şekilde kontrol altında tutulması, hatta ailecek izlemelerin ve oyun oynamaların planlaması bireyselliğe indirgenmeden bir arada olmayı sağlayacaktır.² Oyunların öğrenme süreçlerinde etkin olması için yeterli düzeyde üretilmeleri sağlanırken, ahlakımızla çatışmayan oyunları, yazılımları da takip edeceğiz. Artık adına “klasik okur-yazarlık” diyebileceğimiz süreci yaşamayan, bilgi kaynaklarını netleştirmeyen bireylerin “dijital okur-yazar” olmasını ummak abesle iştigal olsa da sosyal medya mücahitlerinin ve mücahidelerinin gerçek dünyaya dahil olmalarını, yazıları ve söylemleri ile çelişen gerçekler karşısında, dijital okur yazarlar olarak nesillere dokunabilmelerini umacağız. İnsan gücümüzün yok denecek kadar az olduğu gerçeği ile yüzleşerek hayatımızda minimize ettiğimiz gerçek ilişkilerimizin yerine, sanallarımızı minimize etmemiz gerektiğini öğreneceğiz.

Yakınmalar bitmeyecek; bir yerlerden başlamak gerek.

  “Devâsa şeyler yapma arzusunu, kendimizden başlatıp dışa doğru yönelttiğimiz için ya hiç bir şey yapamıyoruz ya da dışarıdan kendimize doğru yönlendirdiğimiz ufak şeyleri yapmaya başlayıp yılgınlığın ve ye’sin kucağında kayboluyoruz. Kaybolma sonunda geldiğimiz yer başladığımız yer olmuyor maalesef; daha da geriye gidiyoruz. Farkında değiliz ama, Allah Resulü tam da bizim dünyamızdaki gibi bir toplulukta ayağa kalkmıştı. Onun ümmetinden olan ve “Müslüman” olarak isimlendirilen bizler, bu ismi bize veren Allah’a rağmen kurduğumuz yaşam tarzlarımıza, “islami” motifler uygulamaktan vazgeçerek Kur’an ile dönüşmek, sorularımıza ve sorunlarımıza onun verdiği cevaplarla yetinmek, “zamanımızın sorumluluğu”nu üstlenmek zorundayız.”

  Bize emanet eden hayatımız, evlatlarımız, ailemiz, dünyamız bu sorumluluk için atılacak ufak adımlara değmez mi?

M.Sami ZİNİ

The post Pubg: Oyun Hileleri first appeared on isMiMuslim.com.