Bedel ödemeden her şeyin düzelmesini uman kitlelerin ya da ödenecek bedelleri milletin sırtına yükleyerek kendi sekanslarında mutlak irade hayaline dalarak devleti itaat edilecek en büyük güç olarak gören seçkinlerin farkına varmaları için umudun tükendiği bir süreçte, bu bakış açılarıyla savaşın nasıl bir fırsat olduğuna çok farklı cevaplar gelebilir. Bu cevaplar askerî, ekonomik, stratejik vb. alanlara indirgenerek bolca tartışılabilir. Bu bakış açılarında tartışılmayacak olan tek şey, bölgesel sınırlar içinde Modern ulus-devlet sürecinin ve bu sürece ister istemez itilen yönetim sistemlerinin direnci ve dayanıklılığı arasında “benzeşim yönetimi”yle kurulacak bir ilişkinin temel dinamikleri de sorgulamayı zorunlu kılıyor olmasıdır.

Pek tabi olarak hiçbir yönetim sistemi (buna slogan ve bağlamından kopartılmış bir tanım içinde kullanılarak islam ile eşitlenme yanılgısına düşülen şeriat de dâhildir) eleştirilemez değildir. Devlet yapıları olduğu kadar ideolojilere yönelik sapmaları ve vatandaş tanımında saklanmış olan şiddetin yarattığı normalleştirmeler de görmezden gelinemez. Bu durum tarihsel olduğu kadar toplumsal yapılarda kullanılan her türlü aygıtın dikkate alınmasını zorunlu kılar. Bu bağlamda İran’ın ulus-devlet olma aşamasının Türkiye’nin ulus-devlet olarak kuruluş aşamasından farklı olduğu ortadadır. Nitekim “etrafı düşmanla çevrili” olma ve “yedi düvele karşı kurtuluş savaşı kazanma” masalı ile kurumsal alanlarını dizayn etmiş olmasına rağmen senaryolardan fazlasını üretmemiş; eğitim, ekonomi, askeri vb. alanlarını küresel kapitalist sisteme entegre etmeyi ilerleme mitiyle özdeş kılmış çağdaş/modern bir ulus-devletin sığınacağı tek argümanın “devlet” olması kaçınılmazdır. Sömürgeci ihracatı olan ve bu ihraç kaleminin sirayeti için pek çok aktörün yerinden edilmesi ve yok edilmesi gerekmişken, Modern devletin kuruluşunun ve dizaynının hiç de normal olmadığı ortadadır. Onun yapısal oluşumlarının tümünün ahlâkîliğinin imkansız olduğu bilinirken Aksa Tufanı sonrası bu gerçek tartışmasız bir şekilde ve apaçık ortaya çıkmıştır.

Aksa Tufanı başladığında “hiçbir şey eskisi gibi olmayacak” demiştim. Onca zaman sonra eski ve yeni üzerinden bir şeyler söylemek elbette mümkün. Ancak iğnelerin ve çuvaldızların tespit edilmesi bu söylemlerin tümünden daha önemli artık. Aksa Tufanı öğretileri, ahlâkî bir topluluğa ve onu oluşturan bireylere sahip olmanın ne kadar mühim olduğunu bir kez daha ortaya çıkarmış olurken aynı ölçekte modern ulus-devletlerin ahlâkî toplulukları yok ederek var olabilecekleri gerçeğini de bir kez daha teyit etmiş oldu.

Pek çok eleştiriyi hak etmiş olsa bile İran’ın kendi çizgisinde bir tutarlılık sergilediği gerçeği bu imkânsızlık dahilinde bile görmezden gelinemez. Hele ki küresel sömürgeci güçlerle ilişkisini mecburiyet parantezinden kurtarıp gönüllülük esasına çeviren, soykırımcı İsrail ile her türlü ilişkisini bu gönüllülük üzerinden yürütürken iç piyasasına şirin görünme yöntemlerini kitlesel tiyatrolara dönüştüren ve egemen devlet statüsünün her türlü aygıtını sömürgeci lehine kullanmaktan çekinmeyen bir ülkeden İran’ı eleştirmek gibi bir boşboğazlık savunulamaz. Hele ki bunun için kalem ve mikrofon başında siyasi mezhepçi ağzı geniş geniş yayıp yerli-milli üzerinden geviş getirmek lakaytlıktır. En hafif olanı da, her türlü belge ve delile rağmen kendi ülkesinin zulme ortaklığını modern diplomasinin diliyle geçiştirirken bölge ülkelerine burun kıvırma ahmaklığıdır. Bu durum yaratılan malum gerekçelerde kolaylıkla izlenebilir. Hâlbuki biz bu gerekçelerin daha üst segmentini Irak’ta ve Suriye’de de gördük. Ulus-devlet refleksi içinde zalimliklerine ses çıkaran halkına haddini bildiren yönetim sistemlerinin ne kadar zalim olabileceğini her ikisinde de seyrettik. Aynı şekilde Irak işgalinin kirli arka planında bu zalimliklerin nasıl aklanmaya çalışıldığını da biliyoruz. Saddam’ı aziz ilan etmeye varan tutarsızlıkların Esad ile kardeşlik ilişkisinde farklı kırılmaların nedeni olduğunu ve bu kırılmaların lider metaforu üzerinden parlatılma nedenlerini de biliyoruz. Aynı şekilde Suriye yönetiminin devletine isyan eden halkına karşı sevimli ve affedici bir şekilde davranmayacağını da bilmemiz gerekiyordu. Başarısız olan bir isyan sonrasında zalim oğlu zalim Esed’in kendine isyan edenlere çiçek dağıtacağını kimse bekleyemezdi. Peki onca yıl, iç savaşı tetikleyen, teşvik eden ve besleyen güçlerin, hapishanelere doldurulan, katledilen binlerce insanın kanına girmiş olduğu gerçeği, neden İran’ın ulus-devlet refleksi ile kendi ülkesinin güvenliği/çıkarı adına (bugün İsrail’in kollarını sıvayarak işgale giriştiği) Suriye’ye verdiği destek kadar sorgulanmadı? Oysa siyasi mezhepçiliği günlük siyaset diliyle buluşturan ve öteki üzerinden kendini aklamaya dönük yaklaşımların arkasında daha derin bir şeyler olduğunun farkına varılması gerekiyordu.

İran’ın modern küresel sömürgecilerle savaşındaki kazanımlarının tümünü bu durumları teyit ederek değerlendirmek mümkün olmasa da ilkesel bütünlüğü göz önüne alındığında kendi içinde ödediği bedeller gözardı edilmeksizin eleştirebilmeli hâlâ. Böyle bir durumda bile bir elimizdeki iğneden daha fazla diğer elimizdeki çuvaldız bizim için çok daha önemli oluyor. Bunu karşılaştırmalı bir listeyle ve tarihsel süreçleri de işin içine katarak yapmak mümkün. Yine de en önemli kazancın, işgal rejiminin fazlasıyla parlatılmış olmasına rağmen başat yeteneği olan modern istihbarat ağıyla elde ettiklerinin meyvesi ihanet sarmallarının tespit edilmiş olması gibi bir gerçek var ortada. Kendi içindeki siyonist oluşumları ve sömürgeci tarafından finanse edilen kuruluşları/kişileri tespit etmiş olması ve devlet yapısına kadar tırmanmış olanlarını tasfiye etmesi özellikle dikkat çekiyor. Kendi kırılma anlarına kadar şüphelerle çevrili olanları netliğe kavuşturunca, gerek yönetim kademelerinde gerekse askeri alanda işlerin daha kolay yürütüldüğünü görüyoruz. Bunun için, liderlerinin ölümünü göze almış olmasının, saldırganların hayat-ölüm denklemindeki kurgularının ötesinde bir bedele mukabil bu ifşayı sağladığını biliyoruz. Devlet kademelerine kadar sızmış siyonist ajanlarını, akademik kadrolarını, “parasal şeyler”le satın alınmış yerel aktörlerini, istihbarat örgütlerinden maaş alan gazetecilerini bu savaşın ortasında ve sonunda tespit ve tasfiye eden bir yönetimin bunlara çiçek sunmayacağını da biliyoruz. Dış güçlerin niyetlerini deşifre eden savaş, İran yönetimi için içeridekilere gerekçeli bir fırsat sunmuş oldu.