Uyduların Uymak Zorunda Olduğu Yaptırım Kanunları
Uyduların Uymak Zorunda Olduğu Yaptırım Kanunları
M. Sami Zini
Türkiye’deki firmalar Uluslararası Ticaret Kuralları çerçevesinde yaptırım kanunlarına uymakla yükümlüdür. Başka bir deyişle sömürgeci ve sömürgeci taşeronu kurumlara tabidir.
Yaptırım kanunları Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK), Avrupa Birliği, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı, Amerika Birleşik Devletleri Hazine Bakanlığı’nın Yabancı Varlıkların Kontrolü Dairesi (OFAC), Birleşik Krallık Majestelerinin Hazinesi (HM Treasury) tarafından herhangi bir zamanda tadil edilebilen, uyarlanabilen, yönetilebilen ve icra edilebilen haliyle her tür yaptırım, anti-boykot kanunu, yönetmelik, emir, yönerge, tayin ve ruhsat ve karar anlamına gelmektedir.
Bir süre önce hizmet ve satış gerekleştirilmesi yasak olan güncel liste şöyleydi:
İran İslam Cumhuriyeti
Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti
Küba Cumhuriyeti
Sudan Cumhuriyeti
Suriye Arap Cumhuriyeti
Venezuela Bolivar Cumhuriyeti
Rusya Federasyonu ve Ukrayna’nın Donesk, Luhansk, Zaporizhzhia ve Kherson Bölgeleri ile Kırım Bölgesi ve Sevastapol dahil
Ancak liste bunlarla sınırlı değildir zira Yaptırım Kanunları tadil edilebilir, ertelenebilir, istendiği zaman ülke veya bölge çapında kapsamlı yaptırımlara tabi olan her tür ülke ve bölgeyi kapsayacak şekilde genişletilme anlamına gelebilir.
Yaptırımlara dair kapsamlı liste:
Ülke | Yaptırım Programı | Temel Kısıtlamalar |
|---|---|---|
Küba | Küba Varlık Kontrol Düzenlemeleri | Kapsamlı ambargo; seyahat ve para transferleri için sınırlı istisnalar. |
İran | İran İşlemleri ve Yaptırım Düzenlemeleri | Neredeyse tamamen ticaret yasağı; üçüncü ülke kuruluşlarına yönelik ikincil yaptırımlar. |
Kuzey Kore | Kuzey Kore Yaptırım Düzenlemeleri | Kapsamlı ambargo; silah ve teknoloji konusunda sıkı uygulama |
Suriye | Suriye Yaptırım Düzenlemeleri | Geniş kapsamlı ticaret ve finansal kısıtlamalar; insani istisnalar mevcuttur. |
Rusya | Rusya/Ukrayna ile ilgili Yaptırımlar | Sektörel + bireysel tanımlamalar; enerji, finans, savunma sektörleri |
Venezuela | Venezuela Yaptırım Düzenlemeleri | Hükümet yetkililerine yönelik hedefli yaptırımlar ve petrol sektörüne yönelik kısıtlamalar |
Belarus | Belarus Yaptırım Düzenlemeleri | Yetkililere yönelik hedefli yaptırımlar; sektörel kısıtlamalar |
Bu liste hegemonyanın bir resmidir. Yüzyıllarca farklı açılardan izlenmiş ve düzenlenmiştir. Değişen şey küreselleşmeyle paralel Barbarizm tonudur.
Uydu ulus-devlet olarak kurulmuş hiçbir yapının bu taşeronluktan kurtulma ihtimali yoktur. Bu nedenle gerçekleştirilen her operasyonun bu tonla da değerlendirilmesi gerekir. Listede olanların ve olmayanların irdelenmesi bile renkleri belli etmeye yeterlidir.
Trajedi bağımsızlık masalı boşa düşmüş olmasına rağmen uykuların kutsanmasında ve kullukların sürdürülmesinde yatar. Kurtulmak için büyük bir uyanış gerekir. Elbette Aksa Tufanı‘nın uyandırmadığı bir toplumu uyandıracak daha büyük şeyler de olacaktır.
Akıbet ise bellidir.
OFAC Yaptırım Listesi ise çok daha fazla şey anlatıyor.
Ülke / Bölge | OFAC Programı | Temel Kısıtlamalar | Yetkilendirilmiş İstisnalar |
|---|---|---|---|
🇷🇺 Rusya | Rusya’nın Zararlı Yabancı Faaliyetlerine Yönelik Yaptırımlar | Finans, enerji, savunma, teknoloji sektörleri; oligarklar ve devlet kuruluşları; büyük bankaların yeni borç/öz sermaye arzı engellendi. | Tarım ürünleri, ilaç, insani yardım; belirli OFAC genel lisansları |
🇧🇾 Belarus | Belarus Yaptırım Düzenlemeleri | Lukaşenko rejimi yetkilileri; finans/enerji/potasyum sektörleri; SDN’de listelenen kuruluşlar | Belirli lisanslarla yürütülen gazetecilik, diplomatik ve insani yardım faaliyetleri. |
🇻🇪 Venezuela | Venezuela Yaptırım Düzenlemeleri | Maduro rejimi; PDVSA (petrol); borç finansmanı kısıtlamaları; altın sektörü | Gıda, ilaç ve belirli petrol işlemleri Genel Lisans kapsamında (periyodik olarak revize edilir) |
🇲🇲 Myanmar (Burma) | Burma Yaptırım Düzenlemeleri | Askeri cunta (SAC); yeşim ve değerli taş sektörü; silahla ilgili işlemler | İnsani yardım; belirli sivil toplum faaliyetleri |
🇮🇷 Sudan | Sudan Yaptırımları / Darfur Yaptırımları | Darfur çatışmasının aktörleri; insan hakları ihlalcileri; RSF liderliği | İnsani gıda/ilaç yardımı; BM onaylı faaliyetler |
🇳🇮 Nikaragua | Nikaragua Yaptırımları (NICA Yasası) | Ortega/Murillo rejimi yetkilileri; insan hakları ihlalcileri; güvenlik güçleri | İnsani yardım; demokratik sivil toplum desteği |
🇱🇧 Lübnan / Hizbullah | Lübnan / Hizbullah Yaptırımları | Hizbullah liderliği ve mali ağı; siyasi istikrarsızlaştırma aktörleri | Lübnan ile genel sivil ticaret; insani yardım |
🇾🇪 Yemen / Husiler | Yemen / Husi Yaptırımları | Husi liderliği (Ensarallah); silah transferleri; istikrarsızlaştırıcı faaliyetler | İnsani yardım; BM onaylı faaliyetler |
🇱🇾 Libya | Libya Yaptırımları | Kaddafi dönemi kalıntıları; çatışma aktörleri; silah ambargosu ihlalcileri | Libya hükümeti tarafından tanınan ülkelerle meşru ticaret ve yatırım. |
🇮🇶 Irak | Irak İstikrarlaştırma Yaptırımları | Eski Saddam Hüseyin rejimine ait varlıklar; istikrarsızlaştırıcı unsurlar | Irak ile normal ticaret ve yatırım faaliyetlerine genel olarak izin verilmektedir. |
🇸🇴 Somali | Somali Yaptırımları | El-Şebab; korsanlığı kolaylaştıranlar; silah ambargosu | İnsani yardım; BM onaylı faaliyetler |
🇸🇸 Güney Sudan | Güney Sudan Yaptırımları | Çatışan taraflar; silah ambargosu ihlalcileri; insan hakları ihlalcileri | İnsani yardım; IGAD barış süreci desteği |
🇨🇫 Orta Afrika Cumhuriyeti | CAR Yaptırımları | Silahlı gruplar; insan hakları ihlalcileri; silah ambargosu | Sivil ticaret; insani yardım faaliyetleri |
🇨🇩 Kongo Demokratik Cumhuriyeti | Kongo Demokratik Cumhuriyeti Yaptırımları (Mart 2026’da güncellendi) | Silahlı gruplar (M23, vb.); çatışma bölgelerinden mineral temin edenler | Meşru madencilik yatırımı; sivil ticaret |
🇪🇹 Etiyopya | Etiyopya Yaptırımları | Tigray çatışma tarafları; insan hakları ihlalcileri | İnsani yardım; genel ticaret |
🇲🇱 Mali | Mali Yaptırımları | Barış sürecini baltalayan partiler; cunta liderliği | Genel sivil ticaret; BM tarafından yetkilendirilmiş faaliyetler |
🇦🇫 Afganistan | Afganistan / Taliban Yaptırımları | Taliban liderliği; terörist finansman ağları | İnsani yardım; belirli kişisel havaleler (Genel Lisans 15) |
🇨🇳 Çin (sınırlı sayıda) | SDN dışı Çin Askeri-Sanayi Kompleksi (ÇİK) | CMIC’te listelenen şirketlerin menkul kıymetleri; belirlenmiş savunma/gözetim kuruluşları | Çin ile genel ticarete geniş ölçüde izin veriliyor; kısıtlamalar yalnızca CMIC listesinde yer alan kuruluşlara uygulanıyor. |